1 ـ فتوحات که عمر را در کل دوران خلافتش به خود مشغول کرد و ما در عنوان جداگانهاى بدان مىپردازیم.
2 ـ ایجاد دیوان: یکى از مهمترین اقدامات ادارى در دوره خلیفه دوم، ایجاد دیوان در سال 51 بود، زمانى که غنائم و درآمدهاى دولت زیاد شده و راه مصرفى براى آنها وجود نداشت، صحبت از تقسیم آنها میان مردم شد.برخى اعتراض کردند که تقسیم این پولها مردم را تنبل مىکند.اما عمر گفت چارهاى جز این ندارد، چون فىء زیاد شده و راه مصرفى ندارد.تشکیل دیوان براى کنترل درآمدها، دخل و خرج دولت، شمارش لشکر و معین ساختن حقوق آنان از خمس غنایم و سایر درآمدهایى بود که به دولت مىرسید.اصل دیوان از ایرانیان بود و دستگاه خلافت با استفاده از خود ایرانىها و نیز خط و زبان پهلوى آن را به راه انداخت.این خط و زبان تا زمان عبد الملک بن مروان، زبان رسمى دیوان بود و پس از آن عربى شد.
در دیوان نام قبایل و افراد نوشته شده و بر حسب موقعیت قبیلهاى حقوقى به آنها تعلق مىگرفت.این حقوق معمولا از خمس غنایم جنگ ـ که سهم دولت بود ـ و سایر درآمدهاى عمومى مانند جزیه و ...پرداخت مىشد.ایجاد چنین روشى براى مراقبت از مسایل مالى، به احتمال برگرفته از تجربههایى بود که در ایران و شام در کار بوده است.
در این دیوان، سپاهى عرب بر سپاهى عجم، عرب قحطان بر عرب عدنان، عرب مضر برعرب ربیعه، قریش بر غیرقریش وبنى هاشم بر بنى امیه تقدم داشت وحقوق گروه اول بیش از حقوق گروه دوم بود. تاریخنویسان معروفى مانند ابن اثیر ویعقوبى وجرجى زیدان، در تاریخهاى خود نمونه اى از ارقام متفاوت مقرریهاى سپاهیان وکارمندان دولت اسلامى را ذکر کردهاند. (1) اختلاف ارقام حقوق بهت آور است.حقوق عباس بن عبد المطلب، سرمایه دار معروف، در سال 12000 درهم بود، در حالى که حقوق یک سپاهى مصرى در سال از 300 درهم تجاوز نمىکرد. حقوق سالانه هر یک از زنان رسول خدا 6000 درهم بود، در حالى که حقوق یک سپاهى یمنى در سال به 400 درهم نمىرسید. حقوق سالانه معاویه وپدر او ابوسفیان در سال 5000 درهم بود، در حالى که حقوق یک فرد عادى مکى که مهاجرت نکرده بود 600 درهم بود.
خلیفه، با این عمل، تبعیض نژادى را که از جانب قرآن وپیامبر صلى الله علیه و آله و سلم محکوم شده بود، بار دیگر احیا نمود وجامعه اسلامى را دچار اختلاف طبقاتى ناصحیح کرد .
چیزى نگذشت که در جامعه اسلامى شکاف هولناکى بروز کرد وزر اندوزان ودنیا پرستان، در تحت حمایت خلیفه، به گرد آورى سیم وزر پرداختند واستثمار کارگران وزحمتکشان آغاز شد .
